در پيرامون شام نزديك بلقاء جايگاهى به نام رقيم است كه پندارند جايگاه [ 805 ] اهل كهف بوده است . ليكن درست آن است كه اصحاب كهف در سرزمين روم بوده‌اند . چنان كه خواهيم گفت . اين رقيم جايى است كه كثيّر در شعر ياد كرده و يزيد بن عبد الملك بدان جايگاه فرود مىآمده و شاعران از آن چنين كنند : امير المؤمنين اليك نهوى * على البخت الصّلادم و العجوم اذا اتّخذت وجوه القوم نصبا * أجيج الواهجات من السّموم فكم غادرن دونك من جهيض * و من نعل مطرّحة جذيم يزرن على تنائيه يزيدا * بأكناف الموقّر و الرّقيم تهنّئه الوفود اذا أتوه * ينصر اللّه و الملك العظيم « 1 » فرّاء در تفسير آيت « أم حسبت ان اصحاب الكهف و الرقيم . . . - گمان مىكنى داستان اصحاب كهف و رقيم از نشانه‌هاى شگفت انگيز ما هستند . » مىگويد : رقيم لوحى سربى بود كه نام و نسبت ايشان و آيينشان و آنچه موجب گريز آنان از شهر شده بود بر آن لوح نوشته بود و گويند : رقيم نام ديهى است كه ايشان در آنجا مىزيستند . و نيز گويند نام آن كوه است كه غار ايشان در آنجا است . عكرمه از ابن عباس روايت دارد . كه گفت : نمىدانم آيا رقيم نام كتاب است يا نام جايگاه . جز وى نيز از ابن عباس روايت كرده‌اند كه اصحاب رقيم هفت تن بوده‌اند كه نام‌هاى ايشان چنين است : يمليخا ، مكسملينا ، مشلينا ، مرطونس ، دبريوس ، سرابيون ، « افستطيوس » . و نام سگ ايشان « قطمير » و اسم پادشاه ايشان « دقيانوس » و نام شهر ايشان كه از آنجا گريخته بودند « افسوس » و نام روستاى ايشان « رس » و نام غار ايشان « رقيم » بود . و تبار ايشان « قبطى » بود نه كردى « 2 » . دربارهء نامهاى ايشان افزون بر آنچه ياد شد نيز آمده است ، آن غار كه اصحاب كهف در آن بودند ميان « عمورّيه » و « نيقيه » بوده است و از آنجا تا طرطوس ده يا يازده روز راه است . واثق خليفه « 3 » محمد پسر موسى منجم خوارزمى را به كشور روم فرستاد تا از داستان اصحاب كهف و رقيم پىجويى كند . او گويد چون به كشور روم رسيديم كوهى كوچك ديديم كه قاعدهء آن كمتر از هزار زراع بود . و غارى در زيرزمين داشت كه چون داخل شوند به اندازهء سيصد گام فرو شوند و در آنجا به رواقهايى مىرسند كه در آن ستونهاى تراشيده و در آن‌ها چندين خانهء بلند پايه هست كه اندازهء درگاه آن يك قامت آدمى و داراى درى از سنگ و درون آن مردگانى چند بودند كه مردى از ايشان نگهبانى مىكرد و دو اخته را همراه مىداشت ، سپس دانستيم كه ايشان از نزديك شدن به ما پرهيز دارند و مىگويند [ 806 ] كسى كه دستش به ما بسايد بيمار مىشود . و اين براى فريب دادن ما بود تا به درآمد خود بيافزايد . من گفتم بگذار تا من دست بزنم و زيان آن بر خودم باشد . پس با يكى از بندگانم با دشوارى به بالاى غار رفتيم و ايشان را ديديم كه موهاى بدنشان بيرون آمده و تن ايشان را با داروهاى صبر تلخ و كافور آلوده‌اند . پوستهاى ايشان به استخوان چسبيده من دست خود را بر سينهء يكى از ايشان ماليدم و زبرى موى او و زبرى پوشاك او را دريافتم . پس نگهبان ايشان خوراكى براى ما بياورد و از ما خواست تا آنها را بخوريم ولى ما با چشيدن مزهء آن به تهوع آمديم و گويا اين خبيث مىخواست ما را به هلاكت رسانده و يا برخى از ما را بكشد تا دروغهايى كه به نزد پادشاه گفته بود ثابت نمايد . و براى شاه چنين وانمود كند كه اصحاب رقيم با ما چنين كرده‌اند و ادعاهاى پوچ خود را نزد شاه درست جلوه دهند . گفتيم ما گمان مىكرديم شما اشخاصى زنده به ما نشان خواهيد داد در حالى كه ايشان چنين نيستند . ما از آنجا بيرون آمده و برگشتيم . ديگرى گفته است كه در بلقاء عربستان در نزديكىهاى دمشق جايى هست و آن را كهف مىنامند . و رقيم نزديك عمان است و گفته‌اند كه عمان خود شهر دقيانوس است . و برخى آن را افسس در كشور روم دانند كه نزديك أبلستين است و گويند نزديك شهر دقيانوس باشد . در بيابان اندلس نيز جايگاهى هست كه آن را « جنان الورد » - باغچهء گل خوانند و كهف و رقيم در آنجا باشد و در آن گروهى مرده هست كه به گفتهء مردم آنجا پوسيده نمىشوند . و گفته شده است كه « طليطله » شهر دقيانوس است . على بن يحيى گويد : آنگاه كه از « غزا - جنگ » برگشته بودم به درون آن شدم پس ديدم كه ايشان در غارى به بلندى سيصد ذراع از زمين جاى دارند كه ديدار كنندگان با پلكان بالا روند . او گويد من اين مردگان را شمرده سيزده مرده و يك جوان بىمو بودند و با پارچه‌ها

--> ( 1 ) . اى امير مؤمنان به عشق تو بر پشت شترهاى پير و جوان مىآييم . روى زائران تو سوخته از باد سموم و گرما است . چه بسيار بيماران و پا برهنگان كه از راه دور مىآيند تا يزيد را در « موقر » و « رقيم » ديدار كنند . ديدار كنندگان ، تو را به يارى خدا و عظمت پادشاهى مىستايند . ( 2 ) . متن عربى : و كان فوقهم القبطى دون الكردى . ( 3 ) . واثق خليفهء نهم عباسى ( 227 - 232 ) .